THÔNG TIN DÀNH CHO BỆNH NHÂN

PHẪU THUẬT KÍCH THÍCH NÃO SÂU (DBS)

TS BS. Trần Ngọc Tài

Đơn vị rối loạn vận động – Khoa Thần Kinh – BV Đại Học Y Dược TP HCM

1. Kích thích não sâu (DBS) là gì?

Kích thích não sâu (Deep Brain Stimulation – DBS) là một phương pháp điều trị bằng cách cấy điện cực vào sâu trong não, giúp điều chỉnh hoạt động bất thường của các vùng não bị rối loạn.

DBS không phá hủy não mà hoạt động giống như một “máy tạo nhịp” cho não, truyền các tín hiệu điện để ổn định chức năng vận động.

2. Ai là người phù hợp với DBS?

DBS không dành cho mọi bệnh nhân, nhưng có thể mang lại lợi ích vượt trội cho:

• Bệnh Parkinson: run, đơ cứng, chậm vận động, dao động vận động (ON-OFF), loạn động do thuốc
• Run vô căn (Essential Tremor): run tay nghiêm trọng, kháng trị thuốc
• Loạn trương lực (Dystonia): cử động xoắn vặn, co cứng không kiểm soát

Cần được đánh giá kỹ lưỡng bởi đội ngũ bác sĩ thần kinh chuyên về bệnh Parkinson và rối loạn vận động – ngoại thần kinh – tâm lý trước khi quyết định phẫu thuật.

3. DBS không dành cho ai?

• Bệnh nhân mất trí nhớ nặng (sa sút trí tuệ)
• Người có rối loạn tâm thần nặng không kiểm soát được (ảo giác, hoang tưởng nặng)
• Người không đủ sức khỏe để trải qua phẫu thuật
• Bệnh nhân kỳ vọng DBS “chữa khỏi hoàn toàn” bệnh – vì DBS chỉ là điều trị hỗ trợ, không thay thế thuốc hoàn toàn.

4. DBS được thực hiện như thế nào?

• Phẫu thuật gồm 2 bước chính:
• Cấy điện cực vào sâu trong não (thường là nhân dưới đồi – STN hoặc GPI)
• Cấy máy phát xung (pin) dưới da ngực và kết nối với điện cực qua dây dẫn
• Phẫu thuật thường diễn ra trong 4 – 5 giờ, bệnh nhân tỉnh táo trong bước đầu để bác sĩ kiểm tra đáp ứng.
• Sau 2–4 tuần, máy được bật và điều chỉnh dần (lập trình DBS) bởi bác sĩ chuyên khoa thần kinh có kinh nghiệm.

5. Hiệu quả DBS ra sao?

• Giảm run, đơ cứng, loạn động, dao động vận động rõ rệt
• Cải thiện chất lượng sống, giảm liều thuốc, kéo dài “thời gian tốt - ON” trong ngày
• Hiệu quả duy trì nhiều năm, có thể điều chỉnh theo từng giai đoạn bệnh.

DBS không cải thiện các triệu chứng không vận động như trầm cảm, táo bón, tụt huyết áp tư thế...

Sau đánh giá trước mổ, bác sĩ sẽ tư vấn kỹ hơn về hiệu quả cho từng trường hợp cụ thể.

6. Rủi ro và biến chứng có thể gặp

• Đột quỵ, động kinh (1–2%), nhiễm trùng (1 – 3 %)
• Rối loạn cảm xúc, lo âu, thay đổi hành vi (thường hồi phục)
• Di chuyển sai vị trí điện cực (hiếm)
• Tử vong liên quan phẫu thuật (hiếm - 0,1%)
• Pin cạn sau vài năm đối với pin không sạc lại (3–5 năm), cần thay pin (thủ thuật đơn giản).

7. Sau phẫu thuật cần làm gì?

• Tái khám thường xuyên để lập trình lại thiết bị DBS
• Duy trì phục hồi chức năng – vật lý trị liệu
• Vẫn cần dùng thuốc, nhưng có thể giảm liều
• Tránh va đập vào thiết bị, tránh từ trường mạnh (khi chụp MRI cần máy tương thích)

8. Lưu ý đặc biệt

• Bệnh nhân cần mang thẻ DBS khi đi khám bệnh hoặc ra sân bay.
• Báo cho bác sĩ biết nếu cần làm thủ thuật y khoa khác (điện tim, mổ khác...)
• Không nên đến cơ sở không có chuyên môn về DBS để điều chỉnh máy